Op deze pagina leest u in welke situaties een gedwongen opname met een Rechterlijke Machtiging (RM) mogelijk is. Ook leest u hier hoe de aanvraagprocedure van een RM verloopt, wat uw rechten zijn en hoe een RM kan worden opgeheven.

Gedwongen opname
Volgens de wet zijn er drie manieren om gedwongen te worden opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis:

• met een Inbewaringstelling (IBS). Dit is een spoedprocedure, waarbij de rechter binnen enkele dagen na opname toetst of aan de voorwaarden voor een IBS is voldaan. Informatie over een IBS vindt u via het rechter keuzemenu.
• met een Rechterlijke Machtiging (RM) op vordering van de officier van justitie en op verzoek van uw echtgenoot, ouders, bepaalde bloedverwanten, voogd of curator.
• met een Rechterlijke Machtiging op uw verzoek.

Wat is een RM
Met een RM kunt u worden opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis zonder dat u dit zelf wilt. Dit kan alleen als aan de volgende voorwaarden is voldaan:

• u lijdt aan een psychische stoornis en veroorzaakt gevaar voor uzelf of uw omgeving;
• dit gevaar komt voort uit deze stoornis;
• het gevaar kan niet buiten het ziekenhuis worden afgewend;
• u vertoont geen bereidheid tot opneming;
• u bent ouder dan twaalf jaar, of u bent jonger dan twaalf jaar en uw ouders of wettelijk vertegenwoordigers zijn tegen opneming of verschillen daarover van mening.

Er zijn verschillende soorten RM’en:

• Een voorlopige machtiging.
• Een machtiging tot voortgezet verblijf die wordt afgegeven als de rechter verlenging van de voorlopige RM nodig vindt.
• Een observatiemachtiging: deze machtiging kan verleend worden als er een ernstig vermoeden is dat een psychische stoornis gevaar veroorzaakt. De duur van de opname is dan ten hoogste drie weken. Het doel ervan is om te onderzoeken of een psychische stoornis aanwezig is en of u door die stoornis gevaar loopt. Deze machtiging is bedoeld voor mensen die zorg mijden en waarbij vermoed wordt dat zij gevaar lopen door een psychische stoornis.
• Een machtiging op eigen verzoek.
• Een voorwaardelijke machtiging. Alleen bij een voorwaardelijke RM bent u niet opgenomen, maar verblijft u thuis.

De eerste twee zijn ‘gewone' RM’en. De observatiemachting is in 2006 ingevoerd, voorlopig tijdelijk om de effecten ervan te onderzoeken. De indruk bestaat dat er weinig gebruik van wordt gemaakt. Hieronder worden de RM op eigen verzoek en de voorwaardelijke RM nader toegelicht.

Wat is een voorwaardelijke RM
Sinds 2004 bestaat ook de mogelijkheid van een voorwaardelijke RM. Daarmee kan een gedwongen opname voorkomen worden als u zich aan de voorwaarden houdt. Die voorwaarden worden in een behandelplan vastgelegd. Het gaat dan om de therapeutische middelen die nodig zijn om het gevaar af te wenden. Meestal gaat het dan om medicijnen. In die voorwaarden staat dan ook de wijze waarop de psychiater toeziet op het afwenden van het gevaar. De rechter kan ook voorwaarden stellen aan uw gedrag, zoals het vermijden van bepaalde plaatsen of het niet gebruiken van bepaalde middelen. U moet instemmen met en meewerken aan de voorwaarden.

De voorwaarden voor het verlenen van een voorwaardelijke RM zijn hetzelfde als voor een ‘gewone’ RM, dat wil zeggen er moet gevaar zijn dat veroorzaakt wordt door een psychische stoornis, het gevaar kan afgewend worden door het naleven van de voorwaarden.

Aanvraagprocedure
Volgens de wet kunnen de volgende personen een verzoek tot RM aanvragen bij de officier van justitie:

• uw echtgenoot of partner;
• uw ouders (tenzij zij uit de ouderlijke macht zijn gezet);
• meerderjarige bloedverwanten in de rechte lijn (grootouder, kinderen, kleinkinderen);
• bloedverwanten tot en met de tweede graad (tantes, ooms, broers en zusters);
• uw voogd of curator.

Bij een verzoek tot RM is een geneeskundige verklaring van een arts – bij voorkeur een psychiater - nodig die u niet behandelt (dus niet van uw huisarts of een andere arts). Uit deze verklaring moet blijken dat de RM nodig is.

De volgende stap is dat de rechter officieel beslist of u een RM krijgt. Hij neemt deze beslissing pas nadat hij met u en met andere personen heeft gesproken. Bijvoorbeeld met uw vroegere hulpverleners, bepaalde familieleden, wettelijke vertegenwoordigers en uw advocaat.

De rechter wijst een advocaat aan die u gratis juridische bijstand verleent gedurende de hele procedure. Als de rechter heeft besloten dat een RM noodzakelijk is, is er geen hoger beroep mogelijk. Binnen twee weken na de uitspraak van de rechter moet u zijn opgenomen. Daarna vervalt de RM.

Hoe lang duurt een RM
De maximale duur van een RM is de eerste keer een half jaar. De rechter kan bepalen dat deze termijn korter is.

Als uw psychiater na dat half jaar vindt dat u langer opgenomen moet blijven, kan hij het hoofd patiëntenzorg van het UCP vragen om een verklaring op te stellen. Het hoofd patiëntenzorg spreekt u dan om te beoordelen of het gevaar nog steeds aanwezig is en of dat gevaar voortkomt uit een psychische aandoening. Tevens onderzoekt hij of er een alternatief mogelijk is, bijvoorbeeld een vrijwillige opname of een ontslag onder voorwaarden. De rechter beoordeelt aan de hand van de verklaring en het behandelplan of verlenging van de RM noodzakelijk is. De verlenging kan maximaal een jaar duren. Voordat de rechter een RM verlengt, moet hij met u spreken. U krijgt bij dit gesprek gratis hulp van een advocaat.

Er kan steeds opnieuw een RM worden aangevraagd. Na vijf jaren opname achtereen, kan de rechter de RM voor steeds twee jaren gegeven.

RM op eigen verzoek
U kunt ook zelf de officier van justitie verzoeken om een RM. Bijvoorbeeld als u verslaafd bent en inziet dat u hulp nodig heeft. Als u op eigen verzoek met een RM bent opgenomen, kunt u het UCP niet zomaar verlaten.

De aanvraagprocedure is precies hetzelfde als bij een RM op verzoek van iemand anders. De RM op eigen verzoek duurt echter minimaal een half jaar en maximaal een jaar. Daarna kunt u vrijwillig of gedwongen met een ‘gewone’ RM opgenomen blijven.

Gevolgen van een RM
Als u met een RM bent opgenomen, heeft dat een aantal gevolgen:

• U mag het UCP niet verlaten, tenzij u toestemming heeft van het hoofd patiëntenzorg. Dit kan in de vorm van verlof of voorwaardelijk ontslag. Aan de toestemming kunnen voorwaarden worden gesteld.
• Verlaat u het UCP zonder toestemming of houdt u zich niet aan de gestelde voorwaarden, dan kunt u door de politie worden teruggebracht.
• U kunt in acute noodsituaties gedwongen worden om bijvoorbeeld medicijnen te nemen. U kunt in zo’n noodsituatie ook gesepareerd worden tegen uw wil.
• Het recht op het verzenden en ontvangen van post, bezoek, bewegingsvrijheid en telefoonverkeer mag alleen worden beperkt indien de vrees bestaat dat dit ernstige nadelige gevolgen voor uw gezondheidstoestand en ter voorkoming van verstoring van de orde in het ziekenhuis of ter voorkoming van strafbare feiten. U kunt onbelemmerd corresponderen, wel kan in uw aanwezigheid de post gecontroleerd worden op meegezonden voorwerpen of drugs.

Verder heeft u bijna alle rechten die andere patiënten ook hebben. Deze rechten worden wel in goede banen geleid door huisregels, zodat de ordelijke gang van zaken in het ziekenhuis niet verstoord wordt. Meer informatie over deze rechten en de huisregels vindt u via het rechter keuzemenu.

Beschikking over geld
Als u met een RM bent opgenomen, kunt u over uw eigen geld beschikken. Ook mag u uw eigen goederen beheren. Er zijn echter enkele wettelijke uitzonderingen:

• Bij een onderbewindstelling bent u niet bevoegd uw geld te beheren. De kantonrechter wijst een bewindvoeder aan die uw geld voor u beheert. Meestal is dit iemand uit uw naaste omgeving. U heeft toestemming van uw bewindvoerder nodig als u bijvoorbeeld dure dingen wilt kopen, of een hypotheek wilt afsluiten.
• Bij een ondercuratelestelling bent u handelingsonbekwaam. Dit houdt in dat de rechter een curator en een toeziend curator aanwijst die u vertegenwoordigen. U heeft voor al uw handelingen toestemming van uw curator nodig.

Meer informatie over onderbewindstelling en ondercuratelestelling vindt u in brochures van Postbus 51. De site van Postbus 51 bereikt u via de link onder aan deze pagina.

Opheffen RM
Het is mogelijk om een RM te laten opheffen voordat deze is verlopen. Daarvoor kunnen de volgende personen bij het hoofd patiëntenzorg van het UCP een verzoek indienen:

• u, uw echtgenoot of de bloedverwanten die om een RM kunnen verzoeken;
• de inspecteur voor gezondheidszorg;
• de officier van justitie.

Als het hoofd patiëntenzorg het verzoek afwijst, kunt u via de officier van justitie de rechter verzoeken om opheffing van de RM. U heeft daarvoor recht op gratis bijstand van uw advocaat. Voordat de rechter een besluit neemt, zal hij met u praten.

Verlof en voorwaardelijk ontslag
Als u met een RM bent opgenomen, kunt u met verlof gaan als u toestemming heeft van het hoofd patiëntenzorg. Aan dit verlof mogen voorwaarden worden verbonden. Bijvoorbeeld dat u uw medicijnen inneemt.
Als het niet goed met u gaat, kan het verlof weer worden ingetrokken. Een verlof dat goed verloopt, is een goede reden om opheffing van de RM te krijgen.

Als het gevaar dat door uw psychische stoornis werd veroorzaakt is verminderd, kan het hoofd patiëntenzorg u voorwaardelijk ontslag verlenen. De voorwaarden kunnen betrekking hebben op een bepaalde vorm van nazorg/toezicht. Neemt het gevaar tussentijds toe, dan wordt het voorwaardelijk ontslag ingetrokken. Gaat alles goed, dan wordt de RM opgeheven en kunt u uit het UCP worden ontslagen.

Meer informatie
Meer informatie over een gedwongen opname en over patiëntenrechten vindt u via het rechter keuzemenu. U kunt voor meer informatie ook bellen naar de Balie van het UCP, telefoon (050) 361 88 80.

Links
Postbus 51